Termin „wierzyciel” pojawia się w wielu sytuacjach życia codziennego – od zaciągnięcia pożyczki online, przez opóźnienia w płatnościach za faktury, aż po sprawy alimentacyjne. Choć słowo to kojarzy się często z windykacją i komornikiem, w rzeczywistości wierzycielem może być każdy z nas. W tym artykule wyjaśniamy, kim dokładnie jest wierzyciel, jakie prawa mu przysługują i czego może żądać od dłużnika. 

Kim jest wierzyciel? Definicja

Wierzyciel to osoba fizyczna lub prawna, która ma prawo żądać od innej osoby (dłużnika) spełnienia określonego świadczenia. Kodeks cywilny nie definiuje tego pojęcia wprost, ale wyjaśnia je pośrednio w art. 353, który mówi o zobowiązaniu – stosunku prawnym, w którym wierzyciel może żądać świadczenia, a dłużnik powinien je spełnić.

W praktyce wierzycielem staje się każdy podmiot, któremu ktoś jest coś winien – niezależnie od tego, czy chodzi o pieniądze, rzeczy czy inne świadczenia. Jeśli na przykład zaciągniesz pożyczkę pozabankową, to firma ta staje się Twoim wierzycielem, a Ty – dłużnikiem zobowiązanym do spłaty zobowiązania na ustalonych warunkach.

Wierzyciel a dłużnik – na czym polega różnica?

Wierzyciel i dłużnik to dwie strony tego samego stosunku zobowiązaniowego. Wierzyciel to strona uprawniona – czyli ta, której należy się świadczenie. Dłużnik natomiast to strona zobowiązana, która musi to świadczenie spełnić. Ważne jest to, że w jednym stosunku prawnym można być jednocześnie i wierzycielem, i dłużnikiem – jak np. w przypadku umowy sprzedaży, gdzie kupujący jest dłużnikiem (płaci cenę), ale jednocześnie wierzycielem (może żądać wydania towaru).

Z perspektywy dłużnika świadczenie nosi nazwę długu, natomiast z perspektywy wierzyciela – wierzytelności. Oba pojęcia odnoszą się do tego samego zobowiązania, ale widzianego z innej strony.

Kto może być wierzycielem?

Wierzycielem może być praktycznie każdy podmiot posiadający zdolność prawną. W szczególności są to:

•        osoby fizyczne – np. sąsiad, który pożyczył Ci pieniądze, albo rodzic uprawniony do alimentów;

•        banki i instytucje finansowe – udzielające kredytów i pożyczek;

•        firmy pożyczkowe (fintechy) – udzielające pożyczek przez internet;

•        przedsiębiorstwa – np. firma, która wystawiła fakturę za wykonaną usługę;

•        firmy windykacyjne – które przejęły wierzytelność w drodze cesji;

•        organy publiczne – np. Urząd Skarbowy czy ZUS w przypadku zaległości podatkowych lub składkowych.

Jakie prawa ma wierzyciel?

Prawa wierzyciela są chronione sankcją przymusu państwowego, co oznacza, że w razie problemów z odzyskaniem należności może on skorzystać z pomocy sądu i komornika. Do najważniejszych praw wierzyciela należą:

Prawo do żądania spełnienia świadczenia

Jest to podstawowe i fundamentalne prawo każdego wierzyciela. Jeśli dłużnik nie reguluje swoich zobowiązań w terminie, wierzyciel ma pełne prawo domagać się spłaty – niezależnie od tego, czy chodzi o niezapłaconą fakturę, niezapłaconą ratę pożyczki na raty czy zaległe alimenty.

Prawo do naliczania odsetek

Gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel ma prawo naliczyć odsetki za czas opóźnienia. Prawo to przysługuje niezależnie od tego, czy wierzyciel poniósł z tego tytułu jakąkolwiek szkodę. Jeśli stopa odsetek nie została określona w umowie, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, które wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktu procentowego.

Prawo do windykacji polubownej

Zanim sprawa trafi do sądu, wierzyciel ma prawo podjąć działania windykacyjne na etapie polubownym. Obejmuje to m.in. wysyłanie wezwań do zapłaty, kontakt telefoniczny z dłużnikiem, a także negocjacje w sprawie warunków spłaty zadłużenia. Warto wiedzieć, że w przypadku trudności ze spłatą pożyczkodawca jest często otwarty na dialog i wspólne znalezienie rozwiązania.

Prawo do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej

Jeśli windykacja polubowna nie przynosi rezultatów, wierzyciel ma prawo skierować sprawę do sądu. Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia z klauzulą wykonalności może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego.

Prawo do cesji wierzytelności

Wierzyciel ma prawo przelewać swoje wierzytelności na inne podmioty w drodze cesji. Oznacza to, że może on sprzedać dług firmie windykacyjnej lub innemu podmiotowi, który przejmie wszelkie prawa do dochodzenia należności. Co istotne, zgoda dłużnika nie jest do tego wymagana, choć powinien on zostać poinformowany o zmianie wierzyciela.

Obowiązki wierzyciela wobec dłużnika

Mimo uprzywilejowanej pozycji wierzyciel nie może działać bez ograniczeń. Polskie prawo nakłada na niego szereg obowiązków, które mają chronić dłużnika przed nadużyciami:

•        informowanie o długu – wierzyciel musi poinformować dłużnika o wysokości zaległości oraz wskazać podstawę prawną roszczenia (umowę, fakturę itp.);

•        poszanowanie prywatności – wierzyciel nie może nachodzić dłużnika w domu bez jego zgody, obdzwaniać rodziny czy przyjaciół w celu wywarcia presji;

•        działanie zgodne z prawem – stosowanie gróźb, przemocy czy nękania jest absolutnie zakazane i może skutkować odpowiedzialnością karną;

•        próba polubownego rozwiązania – przed wejściem na drogę sądową wierzyciel powinien podjąć próbę polubownego załatwienia sprawy (np. wysłać wezwanie do zapłaty).

Przedawnienie roszczeń wierzyciela

Każda wierzytelność ma określony termin przedawnienia. Po jego upływie dłużnik może powołać się na przedawnienie i odmówić spełnienia świadczenia. Ogólny termin przedawnienia roszczeń wynosi 6 lat, natomiast dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą oraz roszczeń okresowych (np. odsetki, czynsz najmu) – 3 lata.

Dlatego też wierzyciel, który chce skutecznie dochodzić swoich należności, powinien działać systematycznie i nie zwlekać z podjęciem kroków prawnych.

Wierzyciel a windykator – czy to to samo?

Nie. Wierzyciel to podmiot, któremu należy się świadczenie. Windykator natomiast to osoba lub firma, która działa w imieniu wierzyciela (lub która przejęła wierzytelność w drodze cesji) i podejmuje działania zmierzające do odzyskania długu. Firma windykacyjna, która kupiła wierzytelność, staje się nowym wierzycielem i zyskuje wszelkie prawa do dochodzenia należności.

Podsumowanie

Wierzyciel to każdy podmiot, któremu należy się świadczenie od dłużnika. Może nim być zarówno osoba prywatna, jak i instytucja finansowa, firma czy organ państwowy. Polskie prawo zapewnia wierzycielowi szerokie uprawnienia do dochodzenia swoich należności – od windykacji polubownej, przez postępowanie sądowe, aż po egzekucję komorniczą. Jednocześnie musi on działać w granicach prawa i szanować prawa dłużnika.

Pamiętaj, że jeśli masz trudności ze spłatą zobowiązania, najlepszym rozwiązaniem jest kontakt z wierzycielem i otwarta rozmowa o sytuacji. Wielu pożyczkodawców, jest gotowych pomóc w znalezieniu dogodnego rozwiązania.